نحوه فرزندپروری

30 بهمن 1398
نویسنده:  

سبک‌هاي فرزندپروري نوع رابطه والد و کودک را مد نظر قرار مي‌دهند و به گونه‌اي موثر بر روابط آينده کودک با محيط و انسان‌هاي اطراف او تاثير مي‌گذارد.

يک وجه جالب درباره والدگري اين است که والدين با سبک‌هاي فرزندپروري مخصوص به خود مي‌توانند تغييرات زيادي در فرزندان خود ايجاد نمايند و قالب شخصيت آن‌ها در بزرگسالي را پي‌ريزي کنند.

روان‌شناسان با تلاش براي يافتن ويژگي‌هاي مشترک تربيت والدين چهار سبک فرزندپروري را شناسايي کرده‌اند. اما لازم است بدانيد هر والدي با فرزند خود رابطه‌اي منحصر به فرد دارد. شما با مطالعه اين مقاله مي‌توانيد سبک فرزندپروري خود را شناسايي کرده و در اصلاح آن براي تربيت فرزنداني شاد، مسئول و مولد در جامعه بکوشيد.

لازم است بدانيم سبک‌هاي فرزندپروري در واقع ترکيب استراتژي‌هايي است که براي رشد فرزند خود انتخاب مي کنيد.‌ هر کدام از اين سبک‌ها در چهار زمينه‌ي نظم، ارتباط، انتظارات و بيان احساسات و عواطف با هم متفاوت هستند.

  1. سبک مستبدانه: داراي کنترل بالا و محبت کم
  2. سبک سهل‌گيرانه: داراي کنترل کم و محبت زياد
  3. سبک طردکننده: داراي کنترل کم و محبت کم
  4. سبک مقتدرانه: داراي کنترل زياد و محبت زياد

 

 سبک مستبدانه

والدين داراي سبک مستبد براي انضباط ارزش خيلي زيادي قائلند. قوانين سخت‌گيرانه‌اي وضع مي‌کنند و سعي مي‌کنند کنترل خيلي بالايي بر کودک داشته باشند. در عوض اين والدين اهميت کمتري به احساسات و هيجانات کودک مي‌دهند صميميت عاطفي کمتري با کودک ايجاد مي‌کنند. والدين مستبد باور دارند کودکان بايد از همه قوانين بدون استثنا و بي چون‌وچرا اطاعت کنند. اين گروه والدين عموما خيلي توضيح منطقي در مورد تربيت خود به کودک نمي‌دهند.

سبک آن‌ها در مقابل فرزندان بيشتر، چون من مي‌گويم، است. در اين سبک والدين خيلي اهل گفتگوکردن منطقي با کودک نيستند. تمرکز آن‌ها بيشتر بر اطاعت‌کردن است. والدين مستبد معمولا به کوکان اجازه نمي‌دهند وارد بحث‌ها و چالش‌هاي حل مسئله شوند. در عوض بيشتر قوانين را وضع مي‌کنند و بدون توجه به نظر کودک پيامد‌هاي آن را براي کودک اعمال مي‌کنند. والدين داراي اين سبک از تنبيه و سرزنش‌کردن در مقابل اشتباهات بيشتر استفاده مي‌کنند.

 

ويژگي‌هاي سبک فرزندپروري مستبدانه

  •  سبک انضباطي خشک و اغلب بدون توضيح است.
  • به کار بردن تنبيه شايع است.
  • ارتباط بيشتر يک‌طرفه و از مادر به کودک است.
  • علت قوانين عموما توضيح داده نمي‌شود.
  • والدين اين سبک معمولا مراقبت و حمايت کمتري دارند.
  • انتظارات بالا و بدون انعطاف است.

 

سبک سهل‌گيرانه

والدين داراي سبک سهل‌گيرانه بيشتر اجازه مي‌دهند کودک هر کاري دوست دارد انجام دهد و هدايت و جهت‌دهي کمتري نشان مي‌دهند. آن‌ها با کودک خود بيشتر شبيه دوست هستند تا والد. اين والدين معمولا خيلي ملايم و بامدارا هستند. آن‌ها عموما دخالت کمتري دارند و تنها وقتي وارد مي‌شوند که مشکل جدي پيش آمده است.

اين والدين معمولا خيلي بخشنده‌اند، از هر چيز زود مي‌گذرند. در برخورد با اشتباه کودک از اصطلاحي مثل «بچه است ديگر» استفاده مي‌کنند. اين والدين معمولا به دليل دلسوزي پيامدهاي رفتاري را خيلي جدي اجرا نمي‌کنند و براي مثال با اصرار يا خواهش کودک سريع امتياز را به کودک بر مي‌گردانند يا محدوديت را برمي‌دارند.

والدين سهل‌گير معمولا بيشتر نقش دوست را براي کودک خود مي‌گيرند. آن‌ها به حرف‌هاي کودک در مورد مشکلاتش گوش مي‌دهند اما تلاشي نمي‌کنند انتخاب‌هاي اشتباه يا رفتار بد کودک را اصلاح کنند. در بسياري مواقع کودکان در سبک سهل‌گيرانه دچار افت تحصيلي مي‌شوند.

 

ويژگي‌هاي سبک فرزندپروري سهل‌گيرانه

  • سبک تربيتي آن‌ها بر عکس سبک سخت‌گيرانه است.   
  • آن‌ها قوانين نمي‌گذارند يا قانون‌هاي خيلي کمتري دارند.
  • ارتباط عموما باز است، اما اين والدين مي‌گذارند کودکان خودشان تصميم بگيرند، به جاي اينکه آن‌ها را هدايت کنند.
  • اين والدين معمولا گرم و مراقبت کننده‌اند.
  • در اين نوع فرزندپروري انتظارات يا وجود ندارد يا در حداقل ممکن است.

 

سبک فرزندپروري طردکننده

والدين طردکننده درگيري کمي با کودک خود دارند. به عبارتي خيلي کاري به کار کودک خود ندارند. آن‌ها زمان خيلي کمي را با کودک خود مي‌گذرانند. اين والدين اطلاع کمي نسبت به وضعيت کودک‌شان دارند. آن‌ها قوانين تربيتي زيادي نمي‌گذارند. کودکان آن‌ها نه تنها هدايت زيادي دريافت نمي‌کنند، بلکه رقبت و توجه زيادي هم نمي‌گيرند. به عبارتي والدين طردکننده انتظار دارند کودکان خودشان بزرگ شوند. آن‌ها وقت و انرژي زيادي براي رسيدگي به نيازهاي کودک نمي‌گذارند. ممکن است در مورد کودک‌شان غفلت کنند، اما بيشتر مواقع اين موضوع ناخواسته است. مادري که دچار اختلال رواني همچون افسردگي است، يا اعتياد به مواد مخدر دارد نمي‌تواند به نيازهاي عاطفي يا جسمي کودک به طور پايدار رسيدگي کند.

همچنين در مواقعي والدين طردکننده آگاهي کمي نسبت به رشد کودک دارند. گاهي هم درگيري بسيار شديدي در مورد مسائل مثل مشکلات مالي، بيکار، بيماري و غيره دارند. کودکاني که با اين نوع سبک تربيتي رشد مي‌کنند اغلب اعتماد به نفس بسيار پاييني دارند. در اين زمينه مقاله اعتماد به نفس مي‌تواند مفيد باشد.

 

ويژگي‌هاي سبک طرد کننده

  • هيچ سبک تربيتي مشخصي به کار نمي‌رود.
  • والد اجازه مي‌دهد کودک هر کاري مي‌خواهد انجام دهد، بدون آگاهي دادن يا مراقبت کردن.
  • ارتباط خيلي محدود است.
  • اين والدين مراقبت خيلي کمي فراهم مي‌کنند.
  • انتظارات خيلي کمي از کودک دارند.
  • ممکن است والدين دچار افسردگي و يا اعتياد باشند.

 

سبک فرزندپروري مقتدرانه

والدين داراي سبک مقتدر، تلاش زيادي براي ايجاد و حفظ يک رابطه مثبت با کودک‌شان مي‌کنند. آن‌ها در تربيت کودک قانون وضع مي‌کنند و پيامد عدم رعايت قوانين را اجرا مي‌کنند. اما احساسات کودک را در هر موقعيت در نظر مي‌گيرند. در سبک مقتدرانه به احساسات کودک توجه و ارزش داده مي‌شود، اما اين موضوع روشن مي‌شود که در نهايت والدين مسئول تربيت هستند. والدين داراي سبک مقتدرانه، وقت و انرژي زيادي را صرف جلوگيري از مشکل رفتاري پيش از وقوع آن مي‌کنند.  آن‌ها همچنين از استراتژي‌هاي مثبت براي تربيت استفاده مي‌کنند. دلايل قوانين را توضيح مي‌دهند و از پاداش و تشويق استفاده مي‌کنند.

 

ويژگي‌هاي سبک فرزندپروري مقتدرانه:

  • قوانين مشخص است و دلايل آن توضيح داده مي‌شود.
  • ارتباط زياد و مناسب با درک کودک است.
  • اين والدين مراقبت کننده و حامي هستند.
  • انتظارات و اهداف بالا و روشن در خانواده وجود دارد.

 

تأثير انواع سبک‌هاي فرزندپروري بر کودکان

سب کهای فرزندپروی هر کدام تأثیرات متفاوتی را بر کودک و شکل دهی به شخصیت و رفتار او می گذارند. آگاهی از تأثیرات به شما کمک م یکند تا در انتخاب سبک فرزندپروری تصمیم مناسب تری بگیرید.

 

سبک مستبدانه

کودکان داراي اين سبک تربيتي بيشتر از والدين به دليل ترس و عواقب آن مثل تنبيه يا سرزنش نشدن اطاعت مي‌کنند. اين گروه کودکان بيشتر در خطر مشکل در حرمت نفس قرار دارند چرا که نظرات آن‌ها عموما بي ارزش شمرده شده است. همچنين پرخاشگري کودکان و کينه‌جويي از نتايج سبک مستبدانه است. امکان دارد در آينده در حل مساله منطقي مشکل پيدا کنند و بيشتر هيجاني و با پرخاشگري به مسائل واکنش نشان دهند. به دليل سخت‌گيري والدين اين کودکان ممکن است ياد بگيرند براي دوري از تنبيه بيشتر دروغ و پنهان کاري کنند.

 

سبک سهل‌گير

کودکان داراي سبک تربيتي آسان‌گير بيشتر امکان دارد مشکلات رفتاري نشان دهند. زيرا از منبع اقتدار و قوانين بهره‌مند نشده‌اند. همچنين ممکن است عزت‌نفس پايين‌تري پيدا کنند. اين کودکان ممکن است در کنترل هيجانات و بازداري رفتاري تا حدي دچار مشکل شوند. به دليل اينکه در کودکي رفتارهاي‌شان کمتر هدايت و کنترل شده است. همچنين امکان دارد مشکلاتي ازقبيل افت تحصيلي، فرار از مدرسه، اضافه وزن را به تدريج نشان دهند.  احتمال هرگونه آسيب اجتماعي در بزرگسالي و بزه و شکنندگي را مي‌توان در بين اين کودکان شاهد بود.

 

سبک طردکننده

اين سبک تربيتي مي‌تواند بيش از هر سبکي آسيب رسان باشد و اثرات طولاني مدتي بر سلامت روان کودک بگذارد. کودکان داراي سبک طردکننده به احتمال زيادي با مسائل در مورد حرمت نفس و خودارزشمندي روبرو مي‌شوند. آن‌ها گرايش دارند که عملکرد تحصيلي ضعيفي نشان دهند. همچنين اين گروه کودکان به احتمال بيشتري مشکلات رفتاري و شادکامي کمتري را در زندگي تجربه مي‌کنند. افسرده خويي، شخصيت اجتنابي، اعتماد به نفس پايين در آينده اين کودکان بيشتر به چشم مي‌خورد. کودکي که مدام در محيط خانواده طرد شده دچار نااميدي و افسردگي مي‌شود و همچنين در آينده حالتي از دورگزيني و اجتناب از ديگران را تجربه مي‌کند؛ چرا که مي‌ترسد دوباره توسط ديگر افراد طرد شود.

 

سبک مقتدرانه

سبک تربيتي مقتدرانه ارتباط زيادي با سلامت روان و رشد مناسب کودک دارد. بر اساس مطالعات کودکان داراي سبک تربيتي مقتدر، به احتمال بيشتري تبديل به بزرگسالان مسئول و مستقلي مي‌شوند که در بيان احساسات و نظرات خود آزادانه عمل مي‌کنند. اين کودکان بيشتر گرايش به شادي و موفقيت پيدا مي‌کنند. آن‌ها همچنين به احتمال زياد، در تصميم‌گيري و ارزيابي ريسک در زندگي عملکرد موفقيت‌آميزتري دارند.

ما کمک مي‌کند تا در انتخاب سبک فرزندپروري تصميم مناسب‌تري بگيريد.

 

راه‌هايي براي بهبود سبک تربيتي

براي اينکه ارتباط بهتري با کودک داشته و تربيت مقتدرانه‌اي داشته باشيد، لازم است تا در اين مورد آموزش ببينيد. رعايت نکات زير مي‌تواند بسيار کمک‌کننده باشد:

  •  تا جايي که مي‌توانيد شنونده خوبي براي احساسات و نيازهاي کودک باشيد.
  • کمتر از سرزنش و تنبيه و بيشتر از پاداش و تشويق استفاده کنيد.
  • در مورد قوانيني که مي‌گذاريد صريح باشيد و دلايل آن را توضيح دهيد.
  • پيامدهاي رفتاري که مي‌گذاريد را حتما اجرا کنيد. اجرا نکردن آن باعث مي‌شود کودک روي حرف شما حساب نکند.
  • وقت‌هايي را براي تعامل مثبت و بازي با کودک اختصاص دهيد.
  • رفتارهايي مثل نگاه چشمي، لبخند، نوازش و در آغوش گرفتن کودک را بيشتر کنيد.
  • در بحث‌ها کودک را شرکت دهيد و از او بخواهيد نظرات خود را بيان کند.
  • در مورد مشکلات اول با کودک صحبت کنيد و دلايل او را بپرسيد.

 

گاه والدين نمي‌دانند کدام سبک تربيتي را براي فرزندان خود به کار ببرند. از طرفي تغيير سبک تربيتي با توجه به شرايط خاص هر کودک چالش‌هايي را به همراه دارد. در اين زمينه مراجعه به مشاوره کودک جهت آموزش نحوه صحيح تربيت و حل مشکلات رفتاري و ارتباطي کودک شما مي‌تواند راهگشا باشد.

نظر شما

ماهنامه فرهنگی ، هنری ، اجتماعی ذهن آویز با تلاش جمعی از فرهیختگان و صاحبنظران جامعه در صدد است تا با رویکرد سلامت محور به مسائل جامعه بپردازد. این ماهنامه ، 28 ام هر ماه به صورت تمام الکترونیک از طریق وبگاه www.zehnavizonline.ir با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر می شود.خوشحالیم قدمی هرچند کوچک برای سلامت جامعه بر می داریم.

ذهن آویز

 

ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم. برای مشاهده اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به سیاست کوکی ها. من در سایت از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن